بنبست ناکارآمدی و ظهور اجتنابناپذیر بناپارت
سعید لیلاز وضعیت کنونی ایران را در یک وخامت شتابان اقتصادی و اجتماعی توصیف میکند که در آن کنترل حکومت روزبهروز ضعیفتر میشود، اما تأکید دارد که این شرایط به دلیل «فقدان آلترناتیو» به سرنگونی جمهوری اسلامی منجر نخواهد شد. او معتقد است نظام سیاسی و دولت مسعود پزشکیان به بنبست و فلج سیستمی رسیدهاند و قادر به تصمیمگیریهای حیاتی نیستند؛ وضعیتی که بستر را برای ظهور پدیدهای به نام «بناپارتیسم» فراهم کرده است. از نگاه لیلاز، در یکی دو ماه آینده تحولی سیاسی رخ خواهد داد که در آن فردی مقتدر از درون حاکمیت (شبیه به مدل پوتین در روسیه یا بنسلمان در عربستان) با تایید رهبری یا توافق هسته سخت قدرت، برمیخیزد تا با ایجاد انسجام در تصمیمگیری و کنار زدن بروکراسی فاسد، نه دموکراسی، بلکه «کارآمدی» را به سیستم بازگرداند. او افرادی مانند قالیباف را گزینههای محتمل برای این نقش میداند.
اولویت فساد داخلی بر تحریمهای خارجی
لیلاز با رد این فرضیه که مشکلات ایران ناشی از سیاست خارجی و تحریمهاست، ریشه اصلی بحران را در سیاستگذاریهای غلط داخلی و فساد گسترده میداند. او با اشاره به آمار تکاندهندهای نظیر دزدی و فرار سرمایه سالانه ۵۰ میلیارد دلاری و هدررفت منابع در قالب یارانههای انرژی، استدلال میکند که اقتصاد ایران «از ریخت افتاده» و مسئله اصلی، دخالت مخرب دولت و نهادهای نظارتی در اقتصاد است، نه رابطه با غرب. به باور او، حتی اگر تحریمها نبودند، با سیاستهای فعلی وضعیت بهبود نمییافت. او معتقد است «بناپارت» احتمالی مأموریت دارد تا جلوی این غارت داخلی را بگیرد و اقتصاد را به ریل اصلی بازگرداند، چرا که فساد داخلی و ناکارآمدی سیستمی، هزاران بار مخربتر از چالشهای دیپلماتیک است.
سایه جنگ و تأثیر معکوس هشدارهای ترامپ
در خصوص تنشهای نظامی، لیلاز احتمال وقوع جنگ مجدد میان ایران و اسرائیل/آمریکا را بسیار بالا میداند و معتقد است تا زمانی که مسئله هستهای حل نشود، این خطر پابرجاست. با این حال، او هشدار دونالد ترامپ مبنی بر حمایت نظامی از معترضان را به ضرر جنبش اعتراضی میداند، چرا که این مداخله خارجی باعث میشود مردم از ترس سوریهای شدن ایران به خانهها بازگردند و حکومت نیز با خشونت بیشتری سرکوب کند. او تأکید دارد که اگرچه جنگ احتمالی، تغییرات ساختاری و ظهور بناپارت را تسریع میکند، اما منجر به سقوط نظام نخواهد شد؛ حتی اگر در این مسیر اتفاقی برای رهبری رخ دهد، سیستم همچنان پایدار مانده و تنها دچار استحاله درونی میشود.
پیامدهای محدود سقوط مادورو و تداوم اعتراضات
سعید لیلاز سقوط نیکلاس مادورو در ونزوئلا را فاقد تأثیر استراتژیک بر جمهوری اسلامی میداند و معتقد است این رویداد نه وضعیت ایران را بهبود میبخشد و نه وخیمتر میکند. درباره اعتراضات داخلی، پیشبینی او این است که ناآرامیها به دلیل فشارهای معیشتی ادامهدار خواهد بود و حتی ممکن است شهرهای کوچکتر که زیر فشار اقتصادی له شدهاند، فعالتر شوند، اما این اعتراضات فعلاً ساختارشکنانه نخواهد شد. او دولت پزشکیان را اگرچه دارای اختیار تام در جنگ و صلح میداند، اما معتقد است این دولت نتوانسته ارادهای منسجم برای تحول نشان دهد و سیستم مانند بدنی پیر که تن به اصلاح نمیدهد، تنها منتظر یک جراحی اجباری توسط یک نیروی مقتدر داخلی است.