
آن روز، امروز
آذر ۱۳۸۵ (دسامبر ۲۰۰۶) دربارهٔ کافه شوکا نوشتم: «میهمانی دانگی در کافه شوکا». آن نوشته بیتغییر در آرشیو مانده است. این صفحه کنار آن مینشیند و میپرسد بیست سال بعد چه چیزی از آن کافه مانده است.
منابع بخش امروز: نظرهای کاربران گوگلمپس، مشاهدهشده در ۲۷ آبان ۱۴۰۵، گزارشهای منتشرشده دربارهٔ یارعلی پورمقدم، و آگاهی شخصی من از وضعیت امروز کافه. هنوز بازدید تازهای برای این صفحه انجام ندادهام؛ هر جا داوری از من است، از نوشتهٔ ۲۰۰۶ میآید.
یارعلی دیگر نیست
یارعلی پورمقدم، داستاننویس و نمایشنامهنویسی که خود را «قهوهچی» مینامید و شوکا را از دههٔ ۶۰ در خیابان گاندی باز کرده بود، بامداد جمعه ۱۲ اسفند ۱۴۰۱، در ۷۱ سالگی، بر اثر سکته در خواب درگذشت (شرق، همشهری آنلاین).
میزبان «میهمانی دانگی»ای که در ۲۰۰۶ نوشتم، همان کسی بود که پلاک دوستان درگذشتهٔ اهل قلم، مثل بیژن جلالی، را روی میزها میگذاشت. حالا خودش غایب است و شوکا را پسرش اداره میکند؛ با حفظ همان ظاهر قبلی.
آنچه مانده
جا و اندازه. شوکا هنوز در طبقهٔ دوم مرکز خرید گاندی است. در ۲۰۰۶ چهار میز و ۱۷ صندلی داشت؛ کوچکترین واحد غذا در مجموعهای که حالا پر از رستوران است.
ظاهر. کافه به دست پسر یارعلی، با حفظ ظاهر قبلی، اداره میشود: همان کافهای که در ۲۰۰۶ با میز و صندلی قرمز، دکور چوبی زرد، کتابهای آویزان، پوسترها و پردههای حصیری توصیفش کردم. بعضی نظرهای امروز گوگل هنوز از یارعلی نام میبرند؛ نشانهای که شوکا در ذهن مشتری هنوز «کافهٔ یارعلی» است.
محصول امضایی. در ۲۰۰۶ «چای و نان و پنیر» و قهوهٔ ترک پیشنهاد من بود. امروز مشتریها قهوهٔ ترک و ساندویچ پنیر را پیشنهاد میکنند. بیست سال گذشته و محصول امضایی تقریباً همان مانده است.
هویت. نظرهای امروز شوکا را از قدیمیترین کافههای تهران و پاتوق اهل ادب و هنر، از بیژن جلالی تا محمود دولتآبادی، میدانند. شوکا هنوز امتیاز ۴٫۵ از ۴۴ نظر دارد؛ بالاترین امتیاز میان واحدهای غذای گاندی.
آنچه عوض شده
میزبان. مهمترین تغییر همین است. در ۲۰۰۶ شوکا بیش از هر چیز، خود یارعلی بود: کسی که با همه گپ میزد و چای را فقط به «خودی»ها میداد. امروز کافه بیمیزبان بنیانگذار ادامه میدهد.
ساعت. در ۲۰۰۶ نوشته بودم برای خلوتی، صبحها بروید و روزنامه بخوانید. حالا طبق گوگلمپس شوکا ساعت ۴ عصر باز میکند و تا ۲۳ باز است، و جمعهها تعطیل است. آن توصیه دیگر اجرا نمیشود.
مشتریها. آن روز «شوکاروها»ی ثابت بودند و مشتریهای جوان کم. امروز به گفتهٔ یکی از نظرها، بیشتر دانشجوها میآیند.
همسایهها. در ۲۰۰۶ شوکا یکی از معدود کافههای مجموعه بود. امروز دورش برگرفروشی، پاستا و رستوران آشپزمحور هست و مشتری حیاط برای قهوه هم انتخابهای زیادی دارد.
چیزهایی که هنوز نمیدانم و در بازدید بعدی ثبت میشوند: پلاک بیژن جلالی روی میز آخر هنوز آنجاست؟ برای خود یارعلی پلاک یا نشانی گذاشتهاند؟ قیمت یک قهوهٔ ترک امروز چند است؟ مقایسه با میانگین ۲۰۰۰ تومانی ۲۰۰۶، داستان تورم بیست سال را در یک فنجان میگوید.
درس برای رستوراندار
کافهای با چهار میز، در کنج یک مرکز خرید، از دههٔ ۶۰ دوام آورده است. سرمایهاش دکور، تبلیغ یا منوی بزرگ نبوده؛ آدمها و هویت بوده: صاحبی که خودش آنجا بود، یک محصول ساده که عوض نشده، و قصهای که مشتریها برای هم تعریف میکنند.
سختترین آزمون چنین کسبوکاری روزی است که صاحبش دیگر نیست. بیشتر کافههایی که بر یک شخصیت بنا شدهاند، با رفتن او بسته میشوند یا «نوسازی» میشوند و هویتشان را از دست میدهند. شوکا راه سوم را رفته است: جانشینی در خانواده، با حفظ آگاهانهٔ ظاهر. وقتی میزبان اصلی نیست، فضا و محصول باید بار هویت را بکشند؛ و تغییر ندادنِ آنها خودش یک تصمیم مدیریتی است.
این همان موضوع کتاب «دوام بیاور» است: دوام گاهی از تغییر نکردن میآید، به شرطی که آنچه ثابت میماند واقعاً ارزش ماندن داشته باشد. مقایسه با همسایههای امروز در پروندهٔ مرکز خرید گاندی.

تو از این رستوران چه خاطرهای داری؟
طعم غذا، رفتار کارکنان یا حتی یک جزئیات کوچک که در خاطرت مانده؛ تجربهات کمک میکند این نقد کاملتر شود.